غرور راندهء درگاه شد ، در پست ترين مرتبه جاى دارد و شياطين بسيار فرمان پذير اويند . علما و متكلمين اسلام بعدها تعليم دادند كه خداوند قبلًا سرنوشت هركس را معين مىكند و مشيت او تغييرناپذير است . اين را طريقهء جبر گويند . خدا مردمان را به وسيلهء پيغمبران هدايت مىكند . ابراهيم و موسى و عيسى . . . از اينجا معلوم مىشود كه يك مورخ يا جامعه شناس هرچند در كار خود شايستگى نشان دهد نمىتواند و قادر نيست كه در معارف اسلام اظهار نظر صحيح بكند . اولًا مسئلهء سرنوشت نصّ قرآن كريم است و در آيات زيادى از آن نام برده شده است و ابتكار متكلمين نيست . ثانياً مسئلهء سرنوشت غير از مسئلهء جبر است . در كتاب تاريخ زندگانى محمد صلى الله عليه و آله تأليف حسين هيكل مصرى ، آخر جلد دوم . . . 58 . رجوع شود به سرمقاله هاى « يغما » شماره هاى . . . و . . . در سال . . . توحيد - قضا و قدر - مدارك 1 . رجوع شود به قبسات ميرداماد ، قبس چهارم ، صفحهء 82 . 2 . و اسفار ، جلد 1 ، صفحهء 122 ، كلام ميرداماد . 3 . و اسفار ، جلد 3 ، صفحهء 62 خصوصاً با حواشى حاجى سبزوارى و 63 ، 86 ، 89 ، 94 و 117 . 4 . شرح منظومه ، صفحهء 170 . 5 . اسرارالحكم ، صفحهء 92 - 97 . 6 . مبدأ و معاد صدرا ، صفحهء 91 . 7 . رسائل صدرا ، صفحهء 194 ( رسالة فى القضاء و القدر ) . 8 . شرح اشارات ، جلد 3 ، صفحهء 137 و نمط سابع ، صفحهء 316 .